کودک

علل تاخیر رشد در کودکان

علل تاخیر رشد در کودکان

پزشکان زمانی از این کلمه استفاده می‌کنند که کودک در بازه زمانی نرمال به نقاط عطف رشد خود نرسد. ممکن است تاخیر در یک یا چند زمینه شامل موارد ذیل باشد:

مهارت ‌های حرکتی عمده مثل نشستن
مهارت ‌های حرکتی ظریف مثل گرفتن و دستکاری اشیا
مهارت‌ های ارتباطی و زبانی یعنی فهم زبان و صحبت کردن
مهارت‌ های خودیاری مثل یادگیری استفاده از توالت و لباس پوشیدن
مهارت‌ های اجتماعی مثل برقراری تماس چشمی و بازی کردن با دیگران

علائم مهم در بوجود آمدن اختلال در تکامل کودک عبارت است از : تاخیر در راه افتادن کودک قبل از هجده ماهگی ، راه رفتن بر روی نوک انگشتان پا به صورت دائمی، عدم کنترل آب دهان پس از هجده ماهگی، مشکل در جویدن غذا، عدم توانایی استفاده از هر دو سمت بدن، تاخیر در نشستن، عدم توانایی نگه داری شی مانند اسباب بازی هایش، عدم تعادل و زمین خوردن مداوم قابل توجه، از دست دادن قدرت هایی مانند تکان دادن دست هنگام خداحافظی و….

به طور کلی تاخیر در رشد کودک باعث اختلال در مهارت های گوناگون از جمله مهارت های اجتماعی، شناختی، زبانی و حرکتی می شود. اختلالات عصبی رشدی نیز به نوعی اختلال تاخیر در رشد کودکان محسوب می شوند.

تاخیر رشد ممکن است تنها مربوط به رشد اندام های بدن مثل اختلال کوتاه قامتی (کوتولگی) باشد. و یا تنها توانایی های ذهنی کودک را تحت تاثیر قرار دهد. کودکان دارای اختلالات یادگیری، اوتیسم و معلولیت ذهنی از نظر ظاهری تفاوتی با دیگر همسالان خود ندارند.

تشخیص به موقع و آموزش مهارت های خاص به این گروه از کودکان، عوارض ناشی اختلال رشدی را کاهش داده و یا از بین می برد.

علل رشد در کودکان

علل تاخیر رشد در کودکان

نشانه های تاخیر در رشد کودک

برای شناسایی تاخیر رشد کودکان آن ها را از ۴ مهارت مورد بررسی قرار می گیرد:

مهارت های حرکتی:

عدم توانایی در غلت زدن، نشستن و راه رفتن تا قبل از هجده ماهگی
ناتوانی در جویدن، بلعیدن و غذا خوردن به تنهایی
ناتوانی در دست گرفتن اجسام و ناتوانی از استفاده از دو طرف بدن

مهارت های اجتماعی:

کودکان دارای تاخیر رشدی ممکن است توانایی برقراری ارتباط با دیگران (اعضای خانواده، همسالان، معلمان و …) را نداشته باشند. همچنین این کودکان نمی توانند احساسات دیگران را درک کنند.

مهارت های شناختی:

در اثر تاخیر رشد مهارت های شناختی نظیر یادگیری، درک، استدلال و یادآوری دچار مشکل می شود.

مهارت های زبانی:

این کودکان بسیار دیر به زبان می آیند، این موضوع شامل زبان بدن هم می شود و در فهمیدن منظورشان به دیگران حتی از طریق زبان بدن نیز ناتوان هستند.

علل به وجود آمدن تاخیر در رشد کودک:

عوامل ژنتیکی و عوامل محیطی هر دو در به وجود آمدن اختلال رشد در کودک اثر می گذارد.

عوامل ژنتیکی:

ناهنجاری های کروموزومی یا ژنتیکی می تواند باعث ایجاد اختلال در تاخیر رشد شوند. امروزه با انجام آزمایشاتی قبل از بارداری می تواند ژن های معیوب را شناسایی کرده و از به دنیا آمدن کودکانی با مشکلات ژنتیکی جلوگیری نماید.

عوامل محیطی:

۱- مسمومیت کودک قبل یا بعد از تولد با عوامل مضر مانند سرب
۲- ابتلای مادر به بیماری های عفونی
۳- تب شدیدی که به تشنج ختم شود
۴- نوزاد نارس به دنیا آید و یا دچار کمبود اکسیژن شود
۵- وارد شدن ضربه به سر کودک هنگام به دنیا آمدن یا بعد از آن

درمان اختلالات رشدی کودک

هرچه تاخیر رشدی کودک از طرف والدین زودتر تشخیص داده شود درمان کودک آسان تر و سریع تر اتفاق خواهد افتاد. در نتیجه احتمال رشد کامل و مطلوب بیشتر می شود. والدین در صورت مشاهده این نوع اختلال در کودک خود می توانند به کلینیک روانشناسی کودکان مراجعه نمایند.

والدین می توانند بعد از مشاهده نشانه های مطرح شده سریعا درمان فرزند خود را تحت نظارت یک متخصص شروع کنند. درمان ها شامل؛ دارو درمانی، گفتار درمانی، کاردرمانی، بازی درمانی و … است.

پنج گروه اصلی مهارت ها در کودکان که مراحل رشدی را تشکیل می دهند شامل موارد زیر است:

۱- حرکات درشت: استفاده از گروه بزرگی از عضلات برای نشستن, ایستادن, راه رفتن, دویدن و غیره. حفظ تعادل و تغییر وضعیت
۲- حرکات ظریف: استفاده از دست ها و انگشتان جهت غذا خوردن ، نقاشی کردن ، لباس پوشیدن ، بازی کردن ، نوشتن و …
۳- زبان: صحبت کردن از طریق زبان بدن و ادا و اشاره، ارتباط و درک آنچه که دیگران می گویند.
۴- شناختی: مهارت های تفکر شامل یادگیری، درک,‌حل مسأله، استدلال و یادآوری
۵- اجتماعی: تعامل با دیگران، داشتن روابط با خانواده، دوستان و معلمان، مشارکت و پاسخ به احساسات دیگران

گاها یک محدوده سنی چندین ماهه وجود دارد که انتظار می رود یک کودک سالم و طبیعی این مهارت های جدید را بیاموزد. بعضی مهارت ها نیاز دارند که قبل از یادگیری مهارت های جدید ، شکل گرفته باشند. به طور مثال ، کودک باید چهار دست و پا رفتن را قبل از راه رفتن یاد بگیرد.

اگر محدوده سنی طبیعی برای راه رفتن ۹ تا ۱۵ ماهگی باشد و کودکی ۲۰ ماهه هنوز راه نمی رود, این می تواند به عنوان یک تأخیر رشدی مطرح شود. پیشرفت در هر زمینه رشدی با پیشرفت در سایر زمینه ها مرتبط می باشد. بنابراین اگر مشکلی و یا اختلالی در گفتار و زبان کودک باشد ، احتمالا روی رشد در سایر زمینه ها مثل رشد اجتماعی یا شناختی تأثیر خواهد گذاشت.

تشخیص تاخیر رشدی

تشخیص تأخیر رشدی سخت می باشد. دو نوع تست وجود دارد که می توان انجام داد:

۱- غربالگری رشدی ۲- ارزیابی رشدی

پزشکان و پرستاران غربالگری رشدی را انجام می دهند تا بگویند آیا کودک مهارت های پایه را یاد گرفته است. در زمانی که باید می آموختند یا اینکه آنها ممکن است مشکلاتی داشته باشند.

 

 

کلینیک فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان مهر